İsviçre sistemi ve eşitlik bozma: aynı puanı alan çocuklar nasıl sıralanır?
Son güncelleme: 8 Ekim 2026. Yazan: bir satranç velisi.
Çocuk satranç turnuvaları genellikle İsviçre sistemiyle oynanıyor: her turda benzer puandaki oyuncular eşleşiyor, kimse kimseyle iki kez oynamıyor ve kimse elenmiyor. Turnuva sonunda puanlar eşitse sıralamayı eşitlik bozma ölçütleri belirliyor. En yaygın olanlar Buchholz (rakiplerin toplam puanı) ve Sonneborn-Berger (yenilen rakiplerin puanı). Hangi ölçütün hangi sırayla kullanılacağını turnuva yönergesi söyler.
İsviçre sistemi nasıl çalışır?
Bolu Cumhuriyet Bayramı turnuvasının yönergesi “bireysel İsviçre sistemi, 6 tur” yazıyor. Ekim 2026’da kaydı açık turnuvaların çoğu 6 tur, Karabük’teki hızlı turnuva 7 tur.
- İlk tur: Oyuncular sıralanır (önce puana göre, puanı olmayanlar kendi aralarında) ve listenin üst yarısı alt yarısıyla eşleşir. Bu yüzden puansız bir çocuk ilk turda güçlü bir rakiple karşılaşabilir; bu normal.
- Sonraki turlar: Aynı puandaki oyuncular kendi aralarında eşleşir. 2 puanı olan, 2 puanı olanla oynar. Grup tek sayıdaysa biri komşu puan grubundan biriyle eşleşir.
- Kurallar: İki oyuncu bir turnuvada ikinci kez karşılaşmaz. Renkler (beyaz/siyah) mümkün olduğunca dengelenir.
- Kimse elenmez: Her çocuk bütün turları oynar. İlk iki maçı kaybeden çocuk sonraki turlarda kendi seviyesindeki rakiplerle eşleşir.
- Bay (boş tur): Oyuncu sayısı tek ise her turda bir kişi açıkta kalır. FIDE kurallarına göre bu oyuncu, yönerge aksini yazmadıkça galibiyet puanı alır. Bay genellikle en alt puan grubundaki, daha önce bay almamış bir oyuncuya verilir.
Galibiyet 1, beraberlik ½, yenilgi 0 puan. 6 turlu bir turnuvada en yüksek puan 6.
Eşitlik neden bu kadar sık?
6 turlu, 30 kişilik bir kategoride 4 puanda dört beş çocuğun bitirmesi olağan. Madalya ya da kupa ilk üçe veriliyorsa 4 puan alan bir çocuk 2. de olabilir, 6. de. Fark eşitlik bozmadan geliyor.
Eşitlik bozma ölçütleri
Tanımlar FIDE’nin eşitlik bozma yönetmeliğinden.
| Ölçüt | Ne ölçer | Basit anlatım |
|---|---|---|
| Aralarındaki maç | Eşit oyuncuların birbiriyle oynadığı maçların sonucu | Eşit iki çocuk karşılaştıysa kazanan önde |
| Buchholz | Rakiplerin turnuva sonu puanlarının toplamı | Daha güçlü rakiplerle oynayan önde |
| Buchholz-1 | Buchholz’dan en düşük puanlı rakibin puanı çıkarılır | Tek bir zayıf rakibin etkisini siler |
| Sonneborn-Berger | Yenilen rakiplerin puanları + berabere kalınanların puanının yarısı | Güçlü rakipleri yenen önde |
| Galibiyet sayısı | Kazanılan maç sayısı | Az beraberlik, çok galibiyet önde |
| Rakiplerin ortalama puanı | Rakiplerin kuvvet puanı ortalaması | Puansız oyuncu çoksa kullanılmaz |
Örnek: üç çocuk 4 puanda
Aşağıdaki sayılar uydurma bir örnek; gerçek bir turnuvadan değil.
| Oyuncu | Puan | Rakiplerinin puanları | Buchholz | Buchholz-1 |
|---|---|---|---|---|
| A | 4 | 5, 4, 3, 3, 2, 1 | 18 | 17 |
| B | 4 | 4, 4, 4, 3, 2, 2 | 19 | 17 |
| C | 4 | 5, 3, 3, 2, 2, 2 | 17 | 15 |
- Ölçüt Buchholz ise sıra: B (19), A (18), C (17).
- Ölçüt Buchholz-1 ise A ile B 17’de eşit kalıyor; sonraki ölçüte (örneğin Sonneborn-Berger) geçiliyor. C her iki durumda da üçüncü.
Yani aynı puanla bitiren iki çocuktan biri madalya alırken öteki alamayabilir. Bu, hangi rakiplerle eşleştiğine bağlı ve çocuğun kontrolünde değil.
Hangi sıra kullanılıyor?
Her turnuvanın yönergesi eşitlik bozma sırasını ya kendisi yazar ya da TSF’nin “Yarışma Yönergeleri Hazırlama ve Uygulama Prosedürü”ne atıf yapar. Bolu Cumhuriyet Bayramı turnuvasının yönergesi ikinci yolu seçiyor: eşitlik bozmada bu prosedürün ilgili hükümleri geçerli.
Yönergede “Eşitlik Bozma” başlığına bakın. Sonuç tablolarında ölçütler genelde EB1, EB2, EB3 gibi sütunlarla gösterilir; sütun başlıklarındaki kısaltmalar hangi ölçüt olduğunu söyler.
Veliye pratik notlar
- İlk turdaki güçlü rakip kötü şans değil. İsviçre sistemi ilk turda üst yarıyı alt yarıyla eşleştirir; puansız ya da düşük puanlı çocuk güçlü bir rakiple başlar.
- Son turda kazanmak eşitlik bozmayı da etkiler. Rakiplerin puanları turnuva sonuna göre hesaplanır; çocuğunuzun yendiği rakiplerin sonraki maçları da onun Buchholz’unu değiştirir.
- Turnuvadan çekilmek rakipleri etkiler. Bir çocuk turnuvayı yarıda bırakırsa, onunla oynamış rakiplerin Buchholz’u da etkilenir. Erken ayrılmanız gerekiyorsa hakeme önceden haber verin.
- Kız sporcu ödülleri ayrı. Sakarya ve Bolu gibi turnuvalar her kategoride ilk üç kız sporcuya ayrıca madalya veriyor. Ayrıntısı yönergenin ödüller bölümünde.
- UKD için sıralama değil sonuçlar önemli. Kaçıncı bitirdiğinizden bağımsız olarak her maçın sonucu UKD hesabına girer. Bakınız: UKD nedir?
Kaynaklar
- FIDE eşitlik bozma yönetmeliği: Buchholz, Buchholz-1, Sonneborn-Berger, galibiyet sayısı ve oynanmayan turların hesabı.
- TSF Yarışma Yönergeleri Hazırlama ve Uygulama Prosedürü
- Bolu Cumhuriyet Bayramı Satranç Turnuvası yönergesi (Ekim 2026): bireysel İsviçre sistemi, 6 tur, eşitlik bozmada TSF prosedürüne atıf. Bağlantı turnuva sayfasında.