Satrançta notasyon nasıl yazılır? Çocukla birlikte okunacak kısa rehber
Son güncelleme: 8 Ekim 2026. Yazan: bir satranç velisi.
Notasyon, oynanan hamlelerin forma yazılmasıdır. Her hamle iki parçadan oluşur: taşın harfi ve gittiği kare. Türkçede taşlar Ş (şah), V (vezir), K (kale), F (fil), A (at) harfleriyle yazılır; piyonun harfi yoktur. Örneğin "Af3", atın f3 karesine gittiğini, "e4" bir piyonun e4'e gittiğini gösterir. FIDE kurallarına göre klasik tempolu turnuvalarda notasyon tutmak zorunludur.
Önce kareler
Tahtanın her karesinin bir adı var. Sütunlar soldan sağa a’dan h’ye harflerle, satırlar beyazın tarafından başlayarak 1’den 8’e sayılarla gösterilir. Kare adı önce harf, sonra sayıdır: e4, f7, a1.
Çocukla oynarken sık sık “fil şimdi hangi karede?” diye sormak kareleri en hızlı öğreten yol.
Taş harfleri
| Taş | Türkçe harf | İngilizce harf |
|---|---|---|
| Şah | Ş | K |
| Vezir | V | Q |
| Kale | K | R |
| Fil | F | B |
| At | A | N |
| Piyon | harf yok | harf yok |
Dikkat: Türkçede K kale, İngilizcede K şah demek. İnternetteki partileri ya da İngilizce kitapları okurken çocuklar bu yüzden karıştırabiliyor. FIDE kuralları her oyuncunun kendi dilindeki harfleri kullanmasına izin veriyor.
İşaretler
| Yazım | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|
| x | Taş alma | Fxe5: fil e5’teki taşı aldı |
| + | Şah çekme | Vh5+ |
| # | Mat | Vxf7# |
| 0-0 | Kısa rok (şah tarafı) | |
| 0-0-0 | Uzun rok (vezir tarafı) | |
| e8V | Piyon terfisi: e8’e çıkan piyon vezir oldu | |
| 1-0 / 0-1 / ½-½ | Beyaz kazandı / siyah kazandı / berabere |
Piyon taş aldığında piyonun bulunduğu sütun yazılır: exd5, e sütunundaki piyonun d5’teki taşı aldığını gösterir.
İki taş aynı kareye gidebiliyorsa hangisinin gittiğini göstermek için sütun ya da satır eklenir: iki at da d2’ye gidebiliyorsa “Abd2” (b’deki at) ya da “Afd2” (f’deki at) yazılır.
Örnek form: dört hamlelik mat
Notasyon formunda her satır bir hamle numarasıdır; sol sütuna beyazın, sağ sütuna siyahın hamlesi yazılır.
| No | Beyaz | Siyah |
|---|---|---|
| 1 | e4 | e5 |
| 2 | Fc4 | Ac6 |
| 3 | Vh5 | Af6 |
| 4 | Vxf7# |
Sonuç: 1-0. Bu kısa partiyi çocuğunuzla tahtada oynayıp forma birlikte yazmak iyi bir ilk alıştırma.
Turnuvada notasyon kuralları
FIDE satranç kurallarından velinin bilmesi gerekenler:
- Klasik tempoda zorunlu. FIDE’ye göre her oyuncunun en az 60 dakikası olan oyunlar klasik sayılır; ek süreler 60 hamle üzerinden hesaba katılır. 35 dakika + hamle başına 30 saniye tempo bu yüzden klasik sayılıyor ve notasyon tutmak gerekiyor.
- Hızlı ve yıldırımda zorunlu değil. 15 dakika + 10 saniye gibi hızlı turnuvalarda notasyon tutmak zorunlu değil. Bakınız: Klasik, hızlı ve yıldırım farkı.
- Önce hamle, sonra yazı. Hamleyi önceden yazmak yasak. Çocuk hamlesini tahtada yapar, saate basar, sonra forma yazar.
- Süre azalınca. Oyuncunun süresi 5 dakikanın altına inerse ve hamle başına 30 saniye ya da daha fazla ek süre yoksa notasyon tutmayı bırakabilir. 35 dakika + 30 saniye tempoda ek süre 30 saniye olduğu için notasyona devam etmek gerekir.
- Form organizasyonun. Oyun bitince iki oyuncu da iki formu imzalayarak sonucu belirtir; formlar hakeme teslim edilir.
Küçük yaş kategorilerinde hakemler genelde yardımcı oluyor ve uygulama turnuvadan turnuvaya değişebiliyor. Teknik toplantıda notasyonun zorunlu olup olmadığını sorun. Bakınız: Çocuğumun ilk satranç turnuvası.
Neden önemli?
Notasyon yalnızca kural değil. Çocuk eve döndüğünde formdan oyununu yeniden kurup nerede hata yaptığını görebilir. Antrenörler de çocuğun partilerini bu formlardan inceler. Formu atmayın; bir dosyada saklayın.
Kaynak
- FIDE Satranç Kuralları: notasyon yükümlülüğü (Madde 8), cebirsel notasyon (Ek C), klasik ve yıldırım tanımları.